“ΠΟΡΦΥΡΟ ΠΕΛΑΓΟΣ” της Γεωργίας Κακαλοπούλου, γράφει η Καλλιόπη Γιακουμή-Κουγιώνη

Η άποψη της Καλλιόπης Γιακουμή-Κουγιώνη για το βιβλίο

.

 

✔️Η συγγραφέας Γεωργία Κακαλοπούλου στο βιβλίο της με τον τίτλο Πορφυρό Πέλαγος, ξετυλίγει το κουβάρι της πικρής ιστορίας των προσφύγων της Μικράς Ασίας, όταν το 1922 εκδιώχθηκαν από τον Κεμάλ και τον άτακτο στρατό του από τα χωριά και τις πόλεις, όπου ζούσαν ειρηνικά και με απόλυτη σύμπνοια με τους γηγενείς Τούρκους.

✔️Πρόκειται για ένα ιστορικό και κοινωνικό μυθιστόρημα, που μέσα από τις σελίδες του ξεδιπλώνεται η τραγωδία εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων, οι οποίοι κατόρθωσαν κάτω από σκληρές και αντίξοες συνθήκες, να στεριώσουν κάπου και να βρουν το κουράγιο και τη δύναμη, να βάλουν τη ζωή τους σε μια νέα πατρίδα και να κάνουν μια νέα αρχή, στον καινούργιο τόπο της προγονικής καταγωγής τους. Δεν ήταν εύκολο για όλους εκείνους τους ανθρώπους, που είχαν μια στρωμένη, καλή ζωή, να ζουν σε σκηνές και σε ξεροχώραφα, χωρίς να έχουν ούτε καν τα στοιχειώδη για την επιβίωσή τους.

✔️Ένα από τα ιδιαίτερο χαρακτηριστικά του βιβλίου, είναι ότι η συγγραφέας με μαεστρία δεν δίνει βαρύτητα, χωρίς βέβαια να τα αγνοεί, στα μεγάλα ιστορικά γεγονότα, στα συμβάντα, δεν αναφέρεται σε ονόματα, ημερομηνίες, πολιτικές αποχρώσεις, αλλά δίνει βαρύτητα στις προφορικές ιστορίες, στις αφηγήσεις βιωμάτων των ανθρώπων που έζησαν στο πετσί τους τον ξεριζωμό και σε αυτές της γιαγιάς της, αυτοί είναι που γράφουν την ιστορία. Η Γεωργία Κακαλοπούλου με απόλυτο σεβασμό και με αίσθηση υπερβολικής ευθύνης και χρέους, τη μεταφέρει για μας στις σελίδες του βιβλίου της. Αυτό είναι και ένας από τους κύριους λόγους που στα μάτια μου τουλάχιστον, ξεχωρίζει από πληθώρα βιβλίων που γράφτηκαν με το ίδιο θέμα.

✔️Θα σας πω λίγα πράγματα για την ιστορία-κυριολεκτικά λίγα- και θα το κάνω συνειδητά, γιατί δεν θέλω να στερήσω ούτε ένα ψήγμα από την αναγνωστική τέρψη που θα χαρίσει αυτό το βιβλίο, σε όσους από σας επιλέξουν να το διαβάσουν. Και όταν τελικά το διαβάσετε, θα καταλάβετε ακριβώς τι εννοώ. 

✔️Η ιστορία κινείται σε δυο άξονες το χθες και το σήμερα. Όλα ξεκινάνε στα Σφακιά στα τέλη 19ου αιώνα, ο αναγνώστης ζει τη χαρά ενός νιόπαντρου ζευγαριού, στο γλέντι του γάμου τους, μα η χαρά αυτή δεν κρατά πολύ. Ένα απρόσμενο, δυσάρεστο γεγονός, μαραίνει τα χαμόγελα στα χείλη όλων των καλεσμένων και λίγο αργότερα, αναγκάζει το νεαρό ζευγάρι να το σκάσει από την Κρήτη και να ζητήσει απάγκιο στον Κιρκιντζέ, ένα χωριό της Τουρκίας. Εκεί θα ρίξουν θεμέλιο για τη νέα τους ζωή. Εκεί θα φέρουν στη ζωή και το Νικόλα τους, ο οποίος όταν οι γονείς τους αποφασίζουν να επιστρέψουν στην πατρίδα, εκείνος επιλέγει τον Κιρκιντζέ γιατί η καρδιά του και ολόκληρη η ύπαρξη του, ανήκει πια στην όμορφη Σοφία, που θα γίνει γυναίκα του. Αποκτούν δυο κόρες, τη Ρόδη και την Μαρία και τις μεγαλώνουν ευτυχισμένα, μαζί με τη γιαγιά τους την κυρά Γιαννούλα. Όμως η μοίρα, χωρίς να προειδοποιεί, αρχίζει να στήνει γι΄αυτούς ένα άσχημο, σκοτεινό και δυσοίωνο μέλλον. 

.

.

✔️Τα πάντα αλλάζουν για τη δωδεκάχρονη Ρόδη. Δίπλα της, έχει πια μόνο τη γιαγιά της, η οποία φροντίζει εκείνην, τη μικρότερη αδελφή της, αλλά και την άρρωστη μητέρα της. Με ομορφιά ξωτικής νεράιδας και ένα χάρισμα δώρο θεού μα και βαρύ σαν κατάρα κάποιες φορές, γρήγορα ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα παιδιά. Είναι η αλλόκοτη, η αλαφροΐσκιωτη, το πονηρό Τζαν για τους Τούρκους, που άλλοι φοβούνται, άλλοι μισούν κι άλλοι ποθούν. Η Ρόδη βρίσκεται καταμεσής στη δίνη της Μικρασιατικής Καταστροφής κυνηγημένη από Τσέτες και Τουρκοκρητικούς με μοναδικό σύντροφο και στήριγμά της, τον νεαρό γείτονά της Μανώλη. Σε τούτο το ταξίδι της φυγής, η ιστορία των ανθρώπων γύρω της ξεδιπλώνεται γεμάτη συνταρακτικές σκηνές, πόνο μα και ελπίδα. Ο δρόμος της δύσκολος και σπαρμένος με αίμα, φωτιά και θάνατο και το μέλλον ζοφερό και απρόβλεπτο. 

✔️Στο σήμερα συναντάμε την Έμμα, που ζει στον Παλιό Παντελεήμονα της Πιερίας. Η Έμμα παλεύει με τους δικούς της δαίμονες. Κυνηγημένη και η ίδια, παγιδευμένη στο χθες, προσπαθεί να βρει τρόπο να ζήσει το σήμερα, αλλά τα φαντάσματα και οι σκιές του παρελθόντος είναι αμείλικτα μαζί της, μόνο ο θάνατος θα τα καταπραΰνει. Μα έχει κι αυτή έναν φύλακα άγγελο, όμως καμιά φορά και αυτοί κάνουν λάθη και μάλιστα λάθη θανάσιμα.

✔️Οι δυο γυναίκες έχουν πολλά κοινά και τις δένουν αόρατες κλωστές που ενώνουν το παρελθόν με το μέλλον, αλλά και το “αθάμι”, ένα μαχαίρι μινιατούρα από καθαρό ασήμι, που λένε πως κουβαλάει μαγικές ιδιότητες και πηγαίνει από γενιά σε γενιά. Ένα αθάμι ποτισμένο με αίμα, αλλά αίμα ένοχο ή αθώο; 

✔️Οι ανατροπές στις ζωές των πρωταγωνιστών δίνουν αληθινό ενδιαφέρον, ενώ μέσα από το βίο τους έρχονται σε γνώση του αναγνώστη ιστορικά και άλλα στοιχεία. Είναι ένα βιβλίο με γρήγορες εναλλαγές που δεν κουράζουν, δεν μπερδεύουν και απρόβλεπτες καταστάσεις, οι οποίες κρατάνε το ενδιαφέρον του αναγνώστη αμείωτο μέχρι τέλους.

✔️Κυρίαρχη θέση στη ζωή των χαρακτήρων έχει ο έρωτας, ο οποίος εκφράζεται ως βαθιά ανάγκη της ανθρώπινης ύπαρξης. Ο έρωτας καταλύτης και ρυθμιστής σε όλες του τις εκφάνσεις, είναι έκδηλος και αναδύεται μέσα από τις σελίδες του βιβλίου απίστευτα έντεχνα, με κόσμιο και ευγενή τρόπο. Έρωτας που πληγώνει, που προστατεύει, που θυσιάζεται, που υπομένει, που περιμένει, που συγχωρεί, που σημαδεύει και χαράζει ανεξίτηλα τις καρδίες των ανθρώπων, έρωτας που χάνεται, που γίνεται εμμονή, που συμβιβάζεται, που πονάει μα και δίνει ζωή.

.

.

✔️Το μεταφυσικό στοιχείο είναι αγαπημένο χαρακτηριστικό της Γεωργίας Κακαλοπούλου και το συναντάμε σε πολλά βιβλία της. Το ίδιο συμβαίνει και σε αυτό. Η συγγραφική της δεινότητα όμως της επιτρέπει να το χρησιμοποιεί με σύνεση και έξυπνα, με τρόπο που εγείρει το ενδιαφέρον του αναγνώστη της, προσδίδει μαγεία στο κείμενο της και δεν ξενίζει με υπερβολές και φανφάρες 

✔️Στο μυθιστόρημα εντυπωσιάζει η ζωντάνια των διαλόγων, η σφιχτοδεμένη ροή, η αδιάλειπτη πλοκή, ο σύγχρονος λόγος. Η συγγραφέας γνωρίζει ότι τον αναγνώστη δεν τον εντυπωσιάζουν οι υπερβολές, οι ακρότητες, αλλά η πραγματική ζωή. 

✔️Οι Έλληνες της Σμύρνης δεν ήθελαν να φύγουν από τον τόπο τους, αλλά ο πόλεμος δεν ρωτάει τι θέλεις, σ’ αρπάζει χωρίς να σε ρωτά και σε σέρνει μαζί του, ορίζοντας την τύχη σου και τη ζωή σου. Ξεριζωμένοι από τον τόπο τους, όσοι από τους ήρωες του βιβλίου επιζήσουν από το φονικό εκείνων των ημερών, θα προσπαθήσουν να επιβιώσουν κάτω από δραματικές συνθήκες, μέσα σε καλύβες δίχως στέγη και χωρίς ούτε τα απολύτως αναγκαία. Η Μεγάλη Πατρίδα, η χώρα μας, αντί για μάνα που αγκαλιάζει τα πονεμένα παιδιά της, πολλές φορές τους φέρθηκε σαν κακιά μητριά. Η βοήθεια λειψή, φειδωλή, συνοδευόμενη άλλες φορές με συμπόνοια, άλλες με αντιπάθεια και καχυποψία και κάποιες ακόμα και με μίσος. Δεν ήταν Έλληνες, ήταν πρόσφυγες και χρειάστηκε να πορευτούν με τις δικές τους δυνάμεις, για να μην πεθάνουν από την πείνα και το κρύο. 

✔️Το ιστορικό μυθιστόρημα δεν είναι καθόλου εύκολο εγχείρημα και ο συγγραφέας που θα το αποτολμήσει πρέπει να σεβαστεί και ν’ ακολουθήσει πιστά τις αρχές του. Η Γεωργία Κακαλοπούλου στο εξαίρετο πόνημά της, τήρησε στο ακέραιο τις επιταγές του ιστορικού μυθιστορήματος. Η πένα της, οι γνώσεις της για τα γεγονότα και η έρευνα των ζωντανών πηγών για τα γεγονότα του διωγμού, δίνουν τη χαρά στον αναγνώστη ν’ απολαύσει ένα θαυμάσιο ιστορικό μυθιστόρημα, καλογραμμένο και προσεγμένο ως την τελευταία του λεπτομέρεια. 

✔️Τα γεγονότα δίνονται ζεστά, παραστατικά, κάποιες φορές σκληρά με όλο το βάρος της πικρής τους πραγματικότητα, με τις ψυχώσεις του ατομικού και ομαδικού ανθρώπινου δράματος. Οι ήρωές της ένας κόσμος ολόκληρος, αληθινός, με δικά του χαρακτηριστικά. Ακόμα και τα δευτερότερα πρόσωπα με τα πρωτεύοντα δράματά τους ο καθένας, αντιπροσωπεύει την ίδια σκληρή αλήθεια. Στη Σμύρνη, μέσα σε λίγες μόνο μέρες, διαπράχτηκε ένα προσχεδιασμένο, αισχρό και απάνθρωπο έγκλημα που θα σημαδεύει τους Τούρκους για πάντα. Τίποτα δεν μπορεί πια να κρύψει την αλήθεια που για 103 χρόνια διαστρεβλώνουν οι Τούρκοι. Η καταστροφή της Σμύρνης δεν ήταν τυχαίο γεγονός αλλά εσκεμμένη ενέργεια προκειμένου οι Έλληνες της Σμύρνης να οδηγηθούν μακριά από την προαιώνια εστία τους. Ήταν μια ακόμα απόπειρα γενοκτονίας. 

✔️Το βιβλίο είναι γραμμένο με συναισθηματισμό και γλώσσα έντονη και κάποιες φορές σκληρή, αλλά προσφέρει πολλές αφορμές για σκέψη και αναζήτηση της αλήθειας. Η ιστορία της Ρόδης, όπως συγκλονιστικά την αφηγείται η συγγραφέας, είναι η αέναη ιστορία της ανθρωπότητας, ιστορία βίας και καταστροφής. Γιατί οι πόλεμοι και η καταστροφή δεν θέλουν παρά μια σπίθα για να απλωθούν και να κάψουν τα πάντα στο πέρασμα τους. Μα παρ’ όλα αυτά, ο άνθρωπος είναι προορισμένος να βρίσκει το κουράγιο, να ξεπερνά τις δυσκολίες, να ονειρεύεται, να ελπίζει και να προσπαθεί για το καλύτερο. Όπως οι ήρωες σε αυτό το βιβλίο. Στο συγκεκριμένο μυθιστόρημα, η ζωή της Ρόδης και η πορεία της οικογένειάς της σκιαγραφούνται με αναφορές σε λίγα σημαντικά γεγονότα και η έμφαση δίνεται στην προσωπικότητα των χαρακτήρων του μυθιστορήματος και στην προβολή μιας γενναίας στάσης ζωής. Ο δρόμος, οι μετακινήσεις των ανθρώπων, επιβεβλημένες από τις συνθήκες ακούσιες ή εκούσιες, δηλαδή ο χωροχρόνος της ίδιας της ιστορίας, καθορίζει την πορεία της ζωής τους και τον ψυχισμό τους. 

✔️Αυτό το βιβλίο αποτελεί φόρο τιμής στη μνήμη και η μνήμη είναι κάποιες φορές συλλογική και άλλες ατομική. Το Πορφυρό Πέλαγος, βασίζεται σε μαρτυρίες από την ατομική μνήμη των ζωντανών μαρτύρων αλλά αξιοποιεί και τα ψήγματα της μνήμης της υπαρκτής πρωταγωνίστριας της Ρόδης, αλλά και της ίδιας της συγγραφέως, για να χτίσει την περιρρέουσα ατμόσφαιρα. Και γίνεται συλλογική καθώς χαράζεται στον κάθε αναγνώστη του βιβλίου. Γιατί, κάθε παρελθόν που δεν έχουμε αφηγηθεί ή σώσει σε κείμενα, είναι ένα παρελθόν αόρατο, ανούσιο και χαμένο. 

✔️Η χαρά και η πίκρα, η γεύση της ελευθερίας και του χωρισμού, η αναμονή και η νοσταλγία, η ελπίδα και η απογοήτευση, το άμετρο θάρρος αλλά και ο φόβος, η ανθρωπιά και η πίστη, όλα υπάρχουν σ’ αυτό το δυνατό μυθιστόρημα. Όμως εκείνο που αναδίνεται τόσο έντονα μέσα από τις σελίδες του είναι αυτή η υπέροχη αίσθηση της συνέχειας. Ο παλιός κόσμος και ο σημερινός, άρρηκτα δεμένοι με τον κρίκο που όλοι μάθαμε να σεβόμαστε. Τη Σμύρνη.

.