Συνέντευξη στον πολυσχιδή και αγαπημένο συγγραφέα
Γιάννη Ξανθούλη
Με αφορμή το νέο του βιβλίο, “Η άλωση των Αθηνών από τις αδερφές Γαργάρα”
Το βιβλίο του κ. Ξανθούλη κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα
- «Κύριε Ξανθούλη, στις Αδερφές Γαργάρα στήνετε ένα σκηνικό όπου το “παλιό” συγκρούεται με το “νεοελληνικό χάος”. Είναι τελικά η Αθήνα μια πόλη που αλώνεται καθημερινά από την έλλειψη αισθητικής ή μήπως οι ήρωές σας είναι οι μόνοι που διασώζουν μια ιδιότυπη αξιοπρέπεια;»
Γ.Ξ : Το μυθιστόρημα μιλά για μια πολύ συγκεκριμένη περίοδο, 1959 – 1960. Είναι οι ημερομηνίες της εφηβείας των αδερφών Γαργάρα αλλά και της δικής μου. Δε γνωρίζουν τίποτα πέρα από το μίζερο οικογενειακό τους κύκλο. Ελπίζουν με πάθος. Όλη τους η ελπίδα συμπυκνώνεται στη φράση «Εμείς, ΟΜΩΣ, θα πάμε στην Αθήνα». Έτσι η Αθήνα αποκτά τη σημασία μιας «Εδέμ» γενικά λυτρωτικής.
- «Τα ονόματα των ηρώων σας είναι πάντα μικρά γλωσσολογικά πυροτεχνήματα. Πώς γεννήθηκαν οι “Γαργάρες”; Συμβολίζουν μια Ελλάδα που προσπαθεί να καταπιεί το παρόν της χωρίς να πνιγεί;»
Γ.Ξ : Οι ήρωες έχουν ονόματα κοινά κι ελαφρώς παράδοξα. Πρόθεσή μου δεν ήταν να παράξω ηχητικό ευτράπελο εφφέ. Αναλογιστείτε πόσα περίεργα ονόματα-επίθετα παίζουν στη σημερινή μας πραγματικότητα. Σήμερα που εξορίσαμε τα υποκοριστικά των ονομάτων με μεγαλύτερο και άδικο θύμα
το όνομα «Κατίνα».
- «Κύριε Ξανθούλη, ο τίτλος μιλάει για “άλωση”. Συνήθως οι αλώσεις είναι βίαιες και σκοτεινές, αλλά οι δικές σας αδερφές Γαργάρα μοιάζουν να αλώνουν την Αθήνα με όπλο την αισθητική και το παρελθόν τους. Είναι αυτός ο δικός σας τρόπος να εκδικηθείτε την ασχήμια του σήμερα;»
Γ.Ξ : Η «άλωση» σα λέξη κρύβει απειλή κι επιθετικότητα. Οι αδερφές Γαργάρα είναι θυμωμένες με όσα συμβαίνουν στον οικογενειακό βιότοπο αλλά δίνουν, χωρίς να το συνειδητοποιούν απόλυτα, στη λέξη αυτή τη γοητεία της κατάκτησης με τον αφελή δικό τους τρόπο…
- «Στο βιβλίο, η Αθήνα δεν είναι απλώς το φόντο, αλλά ένας ζωντανός οργανισμός που “νοσεί”. Γιατί επιλέξατε τον σουρεαλισμό ως το μόνο εργαλείο για να περιγράψετε την ελληνική πραγματικότητα; Μήπως η λογική δεν επαρκεί πια για να ερμηνεύσουμε τη νεοελληνική τρέλα;»
Γ.Ξ : Η Αθήνα προϋπήρχε προτού αποκτήσω συνείδηση της ύπαρξής μου. Όσο βαρύγδουπο κι αν ακούγεται, από πολύ μικρός, μέσα από τα ελεγειακά ελαφρά άσματα που υμνούσαν την ομορφιά της ελληνικής πρωτεύουσας, ένιωσα πως η Αθήνα μπορούσε να εκπληρώσει όλα μου τα όνειρα.
Με υιοθέτησε και την υιοθέτησα. Για την εκπλήρωση των ονείρων μου δε θα μπορούσα βέβαια να μιλήσω εύκολα. Ξέρω μόνο ότι η Αθήνα υπήρξε σε μεγάλο βαθμό το καταφύγιό μου….
- «Οι διάλογοι των αδερφών Γαργάρα έχουν μια θεατρικότητα και μια “λόξα” που σπανίζει. Πόσο δύσκολο ήταν να διατηρήσετε αυτή την ισορροπία ανάμεσα στο γκροτέσκο και το συγκινητικό, χωρίς οι ηρωίδες σας να γίνουν καρικατούρες;»
Γ.Ξ : Το χιούμορ στην Ελλάδα δεν ευδοκιμεί αφού σπάνια ο Έλληνας αυτοσαρκάζεται και αποδέχεται κριτική. Θέλει κουράγιο να φτιάξεις ήρωες δραματικούς μέσα από ευτράπελες καταστάσεις. Η ελληνική λογοτεχνία, ως γνωστόν, πριμοδοτεί το δράμα και το τραγικό αποφεύγοντας τα χαμόγελα και την αιρετική ματιά στα γεγονότα. Γι’ αυτό άλλωστε περιτυλίγουμε τη γελοιότητα με το σελοφάν της
σοβαροφάνειας τις περισσότερες φορές.
- Κύριε Ξανθούλη, μιλώντας για ήρωες που αρνούνται να «αλωθούν» και για την ανάγκη σας για μια πιο «βουβή» γραφή, η σκέψη πηγαίνει αναπόφευκτα σε μια γυναίκα που υπήρξε ο ορισμός της αισθητικής και της αντοχής. Πρόσφατα αποχαιρετήσαμε τη Μαρινέλλα, κι εσείς ήσασταν ο άνθρωπος που η ίδια επέλεξε για να της «κλέψει» τις αναμνήσεις και να τις κάνει βιβλίο. Στο «Μαρινέλλα – Οι νύχτες που έγιναν μεσημέρια», είδαμε έναν άλλο Ξανθούλη, πιο ακροατή παρά αφηγητή…
Γ.Ξ : Το βιβλίο για τη Μαρινέλλα προσπάθησα να μη μοιάζει με βιογραφία αλλά σαν μια, ας πούμε, «εκ βαθέων» συζήτηση μεταξύ φίλων. Το βάρος, όπως είναι φυσικό, έγερνε προς το μέρος της ενώ εγώ μπαινόβγαινα με προσωπικές στιγμές σε κάποια σημεία. Εξάλλου ήταν δική της επιθυμία να μπούμε σε μια βιογραφική περιπέτεια.
Περάσαμε όμορφα κι εγώ κι εκείνη, έτσι που να δικαιολογούμε τον τίτλο «Οι νύχτες που έγιναν μεσημέρια», αν σκεφθείτε, πως σαν τραγουδίστρια έζησε κυρίως τη νύχτα, οπότε είχε ανάγκη από το φως του μεσημεριού..
Σας ευχαριστώ από καρδιάς, κύριε Ξανθούλη, για την εξαιρετική τιμή και τη βαθιά χαρά αυτής της συνάντησης. Το να συνομιλεί κανείς μαζί σας είναι ένα σπάνιο δώρο· είναι σαν να μπαίνει σε έναν κόσμο όπου η ευγένεια, η οξυδέρκεια και το συναίσθημα συναντιούνται με έναν τρόπο μοναδικό. Σας ευχαριστώ που μοιραστήκατε μαζί μου όχι μόνο τις λέξεις σας, αλλά και ένα κομμάτι από το φως και την αισθητική σας.
Σας ευχαριστώ που μας θυμίσατε πως η αληθινή αρχοντιά κρύβεται στις λεπτομέρειες και στις βουβές στιγμές.
Εύχομαι τα επόμενα μεσημέρια σας να είναι πάντα γεμάτα από το ίδιο φως που εκπέμπουν οι ήρωές σας.
.
Είναι βέβαιο πως η Ροδόσταμη, κωμόπολη της Ανατολικής Μακεδονίας, δεν είναι ευρύτερα γνωστή. Οι άνθρωποί της, όμως, πιθανότατα θυμίζουν γείτονες, συγγενείς, εραστές ή και τυχαίες γνωριμίες.
Το έτος 1959 και η αναμονή του ξεχωριστού 1960, που εγκαινίαζε μια ζωηρή δεκαετία, ανέσυρε αναμνήσεις από γεγονότα που η Ιστορία κατέγραψε ως κοσμοϊστορικά, με τη συνδρομή επιστημόνων, ιστορικών ή καφενόβιων ρητόρων που κυκλοφορούν πάντα ανάμεσά μας, σαν αντιβίωση στην πλήξη. Μπορεί όμως να είμαστε κι εμείς φορείς ανάλογης αβάσταχτης σοβαρότητας ή και ελαφρότητας, όσο κι αν δεν το έχουμε εμπεδώσει, αφού ουδείς μάς το επισήμανε εγκαίρως…
Ο συγγραφέας ισχυρίζεται ότι πρόκειται για συγγενικές του περσόνες ως προς την επιδίωξη απόδρασης σε μια Αθήνα έτοιμη να τις ανταμείψει με μυστικά τερατωδών αλλά ρομαντικών ρεφρέν, που υμνούσαν κάθε οξύμωρη προσδοκία ή ματαίωση. Κι αυτές, εύπιστες και απελπισμένες, επιδόθηκαν στο σπορ της Άλωσης, παραδομένες στα κέφια ενός εκτροχιασμένου χρόνου. Όσο για την εμμονή του συγγραφέα με τα έτη 1959 και 1960, αυτή, σύμφωνα με φήμες και σχόλια εμπειρογνωμόνων, οφείλεται στην ψυχωτική αμηχανία ενηλικίωσης που υπέστη – και την οποία, μάλλον, δεν ξεπέρασε ποτέ.
❗Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
.
Ο Γιάννης Ξανθούλης γεννήθηκε το 1947 στην Αλεξανδρούπολη, από γονείς πρόσφυγες της Ανατολικής Θράκης.
Εκτός από μυθιστορήματα, έγραψε βιβλία και θεατρικά έργα για παιδιά, καθώς και θέατρο. Εργάστηκε ως δημοσιογράφος (είναι μέλος της ΕΣΗΕΑ) σε εφημερίδες και στο ραδιόφωνο.
Ανάμεσα στα πιο γνωστά του μυθιστορήματα είναι: Το καλοκαίρι που χάθηκε στο χειμώνα, Το πεθαμένο λικέρ, Ο χάρτινος Σεπτέμβρης της καρδιάς μας, Το ροζ που δεν ξέχασα, Η εποχή των καφέδων, Οικογένεια Μπες-Βγες,
Το τρένο με τις φράουλες, …ύστερα, ήρθαν οι μέλισσες, Ο Τούρκος στον κήπο, Το τανγκό των Χριστουγέννων, Ο θείος Τάκης, Του φιδιού το γάλα, Κωνσταντινούπολη – Των ασεβών μου φόβων, Η εκδίκηση της Σιλάνας, Δεσποινίς Πελαγία, Ο γιος του δάσκαλου, Την Κυριακή έχουμε γάμο, Εγώ, ο Σίμος Σιμεών, Ζωή μέχρι χθες και Ονειρεύτηκα τη Σανγκάη.
Βιβλία του έχουν μεταφερθεί στη μεγάλη και τη μικρή οθόνη και έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες. Ζει στην Αθήνα.
Επιμέλεια και σύνταξη Καλλιόπη Γιακουμή-Κουγιώνη
.
678
124
20