Δήμητρα Παπαναστασοπούλου: “Αν δεν διατηρήσουμε τη μνήμη μας, χάνουμε την ταυτότητά μας.”

Συνέντευξη στην αγαπημένη συγγραφέα

Δήμητρα Παπαναστασοπούλου, 

με αφορμή το νέο της βιβλίο «Αδάμαστες ψυχές»                          

Το βιβλίο της κα. Παπαναστασοπούλου κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Γράφημα. 

.

• Τι ήταν αυτό που σας ενέπνευσε να γράψετε τις «Αδάμαστες ψυχές» και ποιο είναι το κεντρικό μήνυμα που θέλετε να αφήσετε στον αναγνώστη;

Δ.Π: Όταν μου διηγήθηκαν το πρώτο κομμάτι της ιστορίας, ενθουσιάστηκα τόσο με τις περιπέτειες, τις μετακινήσεις των ηρώων όσο και με το παραμυθένιο της όλης υπόθεσης. Πολύ σπάνια βρίσκεις τόσο πολλά συναρπαστικά στοιχεία σε μια οικογενειακή ιστορία.
Το μήνυμα είναι σαφές, φαίνεται και στον τίτλο: δεν αφήνουμε τις δυσκολίες να μας νικήσουν, επιμένουμε ώσπου να έχουμε το επιθυμητό αποτέλεσμα. Εμείς δημιουργούμε τη ζωή μας, όχι οι δυσκολίες

• Πόσο δύσκολη ήταν η ιστορική έρευνα για τη συγκεκριμένη περίοδο και πώς καταφέρατε να ισορροπήσετε ανάμεσα στα πραγματικά γεγονότα και τη μυθοπλασία;

Δ.Π: Η ιστορική έρευνα ήταν τεράστια, αλλά διόλου δύσκολη. Άλλωστε μου αρέσει πολύ να ψάχνω ως την παραμικρή λεπτομέρεια της κάθε εποχής, του κάθε τόπου.
Η ισορροπία ανάμεσα στα γεγονότα και τη μυθοπλασία είναι μια αγαπημένη άσκηση με πολλές γοητευτικές παραμέτρους. Η εμπειρία βοηθά στις τελικές επιλογές, με τρόπο ώστε το αποτέλεσμα να μην είναι κουραστικό για τον αναγνώστη.

• Υπάρχει κάποιος χαρακτήρας στο βιβλίο που να σας δυσκόλεψε περισσότερο ή με τον οποίο ταυτιστήκατε προσωπικά;

Δ.Π: Δεν έχω ταυτιστεί με κανέναν ήρωα. Ωστόσο, κάποιοι κακοί χαρακτήρες εμπεριέχουν τη δυσκολία της εμβάθυνσης, για να μην παραμείνουν χάρτινοι ή ξύλινοι. Το κυριότερο στοιχείο στο συγκεκριμμένο βιβλίο ήταν το γεγονός ότι όλοι τους υπήρξαν, περπάτησαν, σκότωσαν, ταξίδεψαν, πόνεσαν. Και το «ζωντάνεμά» τους δεν ήταν εύκολο.

• Στο οπισθόφυλλο αναφέρεται ότι ο χρόνος γίνεται “απροσδόκητος σύμμαχος”. Πιστεύετε ότι η λήθη είναι απαραίτητη για τη λύτρωση ή η μνήμη είναι αυτή που τελικά σώζει;

Δ.Π: Η λήθη είναι απαραίτητη όταν το τραύμα είναι βαθύτατο και φρικτά οδυνηρό. Τότε ο ίδιος μας ο εγκέφαλος παίρνει τις αποστάσεις του μέχρι να μπορέσει να το αντιμετωπίσει, να το γιατρέψει και να το αποδεχθεί, για να καταφέρει να προχωρήσει. Ωστόσο, όλα τα νομίσματα έχουν δύο όψεις. Η άλλη όψη, αυτή της διατήρησης της μνήμης, έχει τη δική της σημασία, τη δική της βαρύτητα. Αν δεν διατηρήσουμε τη μνήμη μας, χάνουμε την ταυτότητά μας. Επομένως η διατήρησή της είναι αναγκαία. Στο μυθιστόρημα, ο χρόνος στάθηκε «απροσδόκητος σύμμαχος» επειδή όταν προκλήθηκε το τραύμα, κανείς από τους ήρωες δεν πίστεψε ότι ο χρόνος θα απάλυνε τον πόνο τους, θα έκλεινε τις πληγές τους.

• Οι ήρωές σας διασχίζουν τρεις ηπείρους κυνηγημένοι. Τελικά, η φυγή είναι πράξη δειλίας ή η μέγιστη πράξη γενναιότητας για να κρατηθεί μια οικογένεια ζωντανή;

Δ.Π: Τίποτε δεν είναι απλό και μονοδιάστατο. Οι ήρωες αυτού του βιβλίου δεν ήταν όλοι κυνηγημένοι. Οι κυνηγημένοι, με εμφανή κίνδυνο να χάσουν τη ζωή τους, ήταν υποχρεωμένοι να φύγουν για να σωθούν. Όμως, υπάρχουν κι άλλοι ήρωες που επέλεξαν τη φυγή λόγω του χαρακτήρα τους. Σ’ ένα γενικότερο πλαίσιο, όπως τίθεται η ερώτηση, οι Έλληνες είμαστε από τους πρώτους που ταξιδέψαμε μακριά για να καλυτερέψουμε τη ζωή μας. Και δεν ήταν ποτέ μια «εύκολη» λύση. Μόνο δειλή δεν θα μπορούσαμε να τη χαρακτηρίσουμε. Αλλά, πάντα υπάρχουν και οι περιπτώσεις μιας φυγής λόγω δειλίας… Η ζωή περιέχει τα πάντα.

• Η τελευταία ηρωίδα ξεκινά ως ένα “ξέγνοιαστο κορίτσι” και καταλήγει “ατσάλινη”. Ποιο ήταν το σημείο καμπής στην πλοκή που τη μεταμόρφωσε οριστικά;

Δ.Π: Η απόλυτη ανάληψη της ευθύνης του μεγαλώματος των τριών παιδιών της τη μεταμόρφωσε πλήρως, στην ουσία εμφάνισε τις κρυμμένες αρετές της. Όταν ο σύζυγός της υποχρεώθηκε να εργαστεί μακριά τους, η Πωλίν έμεινε μόνη υπεύθυνη για τον εαυτό της και τα παιδιά της. Με τις μνήμες της παιδικής της ηλικίας να την παιδεύουν, αποφάσισε να κάνει τα πάντα για να μείνει δίπλα στα παιδιά της.

 

• Αναφέρατε ότι η ιστορία βασίστηκε σε μαρτυρίες απογόνων. Πόσο δύσκολο ήταν να αποφασίσετε ποια σημεία της πραγματικής ιστορίας θα κρατήσετε και ποια θα “πειράξετε” για χάρη της λογοτεχνίας;

Δ.Π: Οι μαρτυρίες δεν ήταν δυνατόν να καλύψουν όλες τις λεπτομέρειες που απαιτούνται για να στηθεί ένα μυθιστόρημα. Όπου έλειπαν, τα συμπλήρωσα εγώ, πράγμα καθόλου δύσκολο. Αν υποθέσουμε ότι είχα στη διάθεσή μου τα πάντα, θα ήταν σαν να έγραφα τις βιογραφίες τους,- κι αυτό δεν ήταν στις προθέσεις μου.

• Ξεκινήσατε με το «Σαν στάχυα στο χρόνο» το 2012. Κοιτάζοντας πίσω, πώς βλέπετε την εξέλιξη της γραφής σας μέσα από τα εννέα και πλέον βιβλία σας;

Δ.Π: Όσο και να το θέλω, δεν μπορώ να είμαι αντικειμενική με όσα αφορούν την γραφή μου. Γι αυτό είναι αρμόδιοι οι αναγνώστες. Ωστόσο, έχω διαπιστώσει ότι έχω γίνει περισσότερο απαιτητική, και στον τρόπο έκφρασης και στις λέξεις που επιλέγω και στο βάθος της ανάλυσης των χαρακτήρων.

• Το ιστορικό μυθιστόρημα (από το Βυζάντιο έως τη σύγχρονη ιστορία) φαίνεται να είναι η μεγάλη σας αγάπη. Τι είναι αυτό που σας ελκύει τόσο έντονα στο παρελθόν;

Δ.Π: Η γνώση του παρελθόντος παρέχει τη γνώση και την πρόβλεψη του μέλλοντος. Ερευνώντας το και γράφοντας με φόντο αυτό (το παρελθόν), αφ’ ενός φέρνω στο φως γεγονότα κατά πολλοίς λησμονημένα, εστιάζοντας σε λεπτομέρειες που τα φωτίζουν ιδιαίτερα, αφ’ ετέρου τονίζω πως παρ’ όλες τις δυσκολίες ο άνθρωπος πάντα καταφέρνει να βρει τη λύση και να τις ξεπεράσει. Κι αυτό το θεωρώ παρήγορο, ζώντας στα σημερινά χρόνια της αποδόμησης των πάντων, της μόνιμης απελπισίας και των αδιεξόδων.

• Αρθρογραφείτε συστηματικά σε ιστότοπους όπως οι «Οι Μυθολόγοι». Πώς επηρεάζει αυτή η ενασχόληση την ιστοριογραφία και τη δομή των μυθιστορημάτων σας; Εργαστήκατε για πολλά χρόνια σε υψηλές θέσεις στον τουρισμό. Πώς αυτά τα βιώματα και η πειθαρχία του επαγγελματικού χώρου «μεταφράστηκαν» στη συγγραφική σας ρουτίνα;

Δ.Π: Τα άρθρα μου σε διάφορους ιστότοπους (που κατά καιρούς εναλλάσσονται ή διαφοροποιούνται) μού προσφέρουν ένα ενδιαφέρον διάλειμμα στο συνηθισμένο μου πρόγραμμα, μού δίνουν πρόσβαση σε άλλα θέματα, εξίσου αγαπημένα. Θεωρώ ότι όλα όσα διαβάζω ή μελετώ προσθέτουν το λιθαράκι τους στη συγγραφή, την εξελίσσουν, την διευρύνουν. Όμως, η συγγραφή δεν είναι ρουτίνα. Κάθε φορά όλα είναι διαφορετικά, όλα ορθάνοιχτα μπροστά μου και το καθένα χωριστά επιζητεί να επικρατήσει, να το χρησιμοποιήσω. Όσο για την πειθαρχία, την κουβαλώ από τα παιδικά μου χρόνια και απολαμβάνω τους καρπούς της.

• Αρχίσατε να γράφετε μετά την πρόωρη συνταξιοδότησή σας. Ήταν η συγγραφή μια «κρυφή ανάγκη» που περίμενε την κατάλληλη στιγμή ή προέκυψε ως μια νέα εξερεύνηση;

Δ.Π: Έχω πει και παλιότερα ότι δεν περίμενα ποτέ να ασχοληθώ με τη συγγραφή. Λατρεύω το διάβασμα κι αυτό που πρόσμενα ήταν να έχω χρόνο για περισσότερο διάβασμα. Η «επείγουσα» ανάγκη να γράψω προέκυψε αμέσως μετά το τέλος του εργασιακού μου βίου, ξαφνικά και μάλιστα μετ’ επιτάσεως! Ευτυχώς, εξακολουθεί ως σήμερα.

• Ποια θεωρείτε τη μεγαλύτερη πρόκληση για έναν Έλληνα συγγραφέα σήμερα, ειδικά στον τομέα των ιστορικών αναζητήσεων;

Δ.Π: Η πρόκληση είναι να συνεχίσει να γράφει, παρά τις όποιες δυσκολίες. Το ιστορικό μυθιστόρημα απαιτεί χρόνο, υπομονή και επιμονή στην άντληση και την επιλογή των πληροφοριών, δεν είναι εύκολη υπόθεση και, πολλές φορές, θεωρείται από τον αναγνώστη ως δύσκολο είδος.

• Γεννηθήκατε στη Λάρισα, ζήσατε στη Ρόδο και τη Θεσσαλονίκη και τώρα μένετε στην Αθήνα. Ποια από αυτές τις πόλεις θεωρείτε ότι έχει καθορίσει περισσότερο την ταυτότητά σας;

Δ.Π: Τα χρόνια της Θεσσαλονίκης έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην τελική διαμόρφωση του χαρακτήρα μου. Ο λόγος είναι ότι πήγα εκεί μετά τις πρώτες σπουδές μου. Σ’ αυτή την πόλη συνέχισα τις σπουδές μου, γνώρισα τις Τέχνες και τα Γράμματα, όλα σε αφθονία, εργάστηκα, δημιούργησα φιλίες που κρατούν ως σήμερα. Και πάντα η καρδιά μου θα χτυπά γι’ αυτή, αφού φιλοξενεί αγαπημένα πρόσωπα.

• Πώς είναι μια τυπική σας μέρα όταν βρίσκεστε σε συγγραφικό οίστρο; Έχετε κάποια συγκεκριμένη ιεροτελεστία;

Δ.Π: Τα πρωινά είναι αφιερωμένα στις ανάγκες του σπιτιού. Η συγγραφή ξεκινά από το μεσημέρι και μπορεί να φθάσει ως τα μεσάνυχτα, διακοπτόμενη πολλές φορές για τη σχετική έρευνα ενός θέματος. Οι σκέψεις μου γυρίζουν όλες τις ώρες γύρω από το θέμα της συγγραφής, ακόμη κι όταν ασχολούμαι με άλλα πράγματα, οι χαρακτήρες μού μιλούν (ή τους υποχρεώνω να μιλήσουν). Δεν υπάρχει ιεροτελεστία, μόνο απόλυτη αφοσίωση.

• Πέρα από το διάβασμα και τη συγγραφή, ποιες είναι οι μικρές απολαύσεις που σας αποφορτίζουν και σας δίνουν ενέργεια;

Δ.Π: Νομίζω ότι δεν είναι μικρές, αλλά σπουδαίες απολαύσεις: ο χρόνος με την οικογένεια, η συντροφιά με φίλους, τα μικρά ή τα μεγάλα ταξίδια, η μουσική, μια καλή θεατρική παράσταση.

Κλείνοντας αυτή τη συνομιλία, κρατάμε στη σκέψη ότι οι “Αδάμαστες Ψυχές” δεν βρίσκονται μόνο στις σελίδες των βιβλίων, αλλά και ανάμεσά μας, μέσα σε κάθε άνθρωπο που επιμένει να ονειρεύεται και να δημιουργεί.

Ευχαριστούμε θερμά τη Δήμητρα Παπαναστασοπούλου για αυτή την ειλικρινή κατάθεση ψυχής και της ευχόμαστε το νέο της ταξίδι στις τρεις ηπείρους να αγκαλιαστεί από το αναγνωστικό κοινό όσο του αξίζει.