Κάρολος Ντίκενς: Η εντυπωσιακή ζωή και το έργο του μεγάλου μυθιστοριογράφου της βικτωριανής Αγγλίας

7 Φεβρουαρίου 1812, γεννήθηκε στο Πόρτσμουθ της κομητείας Χάμπσαϊρ, ο μέγας συγγραφέας Κάρολος Ντίκενς

Ήταν πλούσιος, η φήμη του δε γνώρισε ποτέ κάμψη, και όμως δεν ήταν ευτυχισμένος.. Ελάτε να μάθουμε για την μυθιστορηματική ζωή του.. όσοι έχετε όρεξη βέβαια και εύχομαι το άρθρο να αποζημιώσει τον χρόνο που θα αφιερώσετε για αν το διαβάσετε

Ο Κάρολος Ντίκενς δεν ήταν αριστοκράτης. Γεννήθηκε από μια εγγλέζικη μικροαστική οικογένεια.
Ο παππούς και η γιαγιά του, από τη μεριά των Ντίκενς, ήταν υπηρέτες σε κάποιο αριστοκρατικό σπίτι και ο πατέρας του Τζων μόλις που κατόρθωσε ν’ ανέβει ένα παραπάνω σκαλοπάτι στην κοινωνική ιεραρχία και να γίνει κατώτερος υπάλληλος.

Έτσι, καταλαβαίνουμε πως δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι ο Ντίκενς πολέμησε με πάθος την κοινωνική αδικία και υπερασπίστηκε τους φτωχούς και τους κατατρεγμένους, αν και ποτέ δε θέλησε να ταυτιστεί μαζί τους. Είναι, εξάλλου, σαφές ότι σε όλη του τη ζωή ένιωθε μεγάλη πικρία, επειδή χρειάστηκε να δουλέψει σε εργοστάσιο επί 12 χρόνια, για να συντηρήσει την οικογένειά του.
Σαν αντίδραση σ’ αυτό το τραύμα εξηγείται το ότι αργότερα το κυριότερο χαρακτηριστικό της προσωπικότητάς του υπήρξε η ακατάβλητη θέλησή του.

Νεαρός άντρας, γύρω στα 20 του χρόνια, ο Ντίκενς ήταν ένας πραγματικά ωραίος και γοητευτικός δανδής με λεπτή φυσιογνωμία. Ωστόσο, αυτό το ντελικάτο παρουσιαστικό έκρυβε μια τεράστια φιλοδοξία. Ήταν αποφασισμένος να γίνει αυτό που ο ίδιος αποκαλούσε «ένας διακεκριμένος άνθρωπος», και έχοντας μια απέραντη αυτοπεποίθηση βάλθηκε να πραγματοποιήσει το στόχο του. Ο ίδιος πίστευε, και ήταν αλήθεια, ότι θα μπορούσε να καταπιαστεί με οτιδήποτε και να το βγάλει πέρα με επιτυχία. Ίσως μάλιστα το αγγλικό θέατρο να στερήθηκε ένα μεγάλο ηθοποιό, όταν ο Κάρολος Ντίκενς αποφάσισε, αντί να βγει στο παλκοσένικο, πράγμα που ήταν το νεανικό του όνειρο, να γίνει συγγραφέας.

Κάρολος Ντίκενς: Ο μυθιστοριογράφος της βικτωριανής Αγγλίας-2 — **Ο Κάρολος Ντίκενς σε νεαρή ηλικία. Ελαιογραφία σε καμβά διά χειρός Daniel Maclise, 1839 (Alamy/Visual Hellas.gr).**

Οι πρώτοι ερωτικοί δεσμοί του

Το μόνο μελανό σημείο στα πρώτα αυτά λαμπρά χρόνια βρισκόταν στην ερωτική του ζωή.

Δεκαεννιά χρονών ερωτεύτηκε μια κοπέλα ονόματι Μαρία Μπήντνελ, κόρη ενός διευθυντή τραπέζης.

Στην αρχή ανταποκρίθηκε κι εκείνη, καθώς όμως ήταν μια μάλλον ανόητη και επιπόλαιη κοπέλα δεν μπόρεσε να διακρίνει την ποιότητα του Ντίκενς και τον εγκατέλειψε, παρασυρμένη από τους γονείς της, που την έπεισαν ότι ένας γάμος με έναν αδέκαρο φιλόδοξο συγγραφέα θα τη μείωνε κοινωνικά.

Ωστόσο, ο Ντίκενς δεν απογοητεύτηκε. Γρήγορα παρηγορήθηκε με μια άλλη κοπέλα, την Καίητ Χόγκαρθ, κόρη ενός δημοσιογράφου, πλησιέστερή του κοινωνικά.

Την κατέκτησε και κυριάρχησε στη ζωή της είκοσι χρόνια, που διήρκεσε ο γάμος τους, τον οποίο στη συνέχεια ο ίδιος διέλυσε για χάρη μιας άλλης γυναίκας.

Όπως μας πληροφορούν οι βιογράφοι του, ο Ντίκενς ήταν ένας άντρας με έντονο σεξουαλικό ένστικτο, αλλά επειδή παράλληλα ήταν βασικά εγωκεντρικός, του έλειπε η διεισδυτική ικανότητα στις ιδιομορφίες της γυναικείας ψυχολογίας.

Γι’ αυτό και όλοι οι ερωτικοί του δεσμοί ήταν αποτυχημένοι.

Από την άλλη μεριά, όμως, στα 25 χρόνια του ήταν εθνική μορφή.

Οι πρώτες συγγραφικές επιτυχίες του

«Να έχεις μια καρδιά που ποτέ δεν σκληραίνει, έναν χαρακτήρα που ποτέ δεν κουράζει, ένα άγγιγμα που ποτέ δεν πονά».

Η πρώτη συγγραφική επιτυχία του Ντίκενς έρχεται μαζί και με το λογοτεχνικό ντεμπούτο του, Τα έγγραφα του Πίκγουικ. Το έργο θα αποτελέσει την πρώτη ένδειξη για τα θέματα, με τα οποία θα ασχοληθεί κατά την διάρκεια της συγγραφικής του πορείας: Σάτιρα και καταγγελτικό ύφος απέναντι στις κοινωνικές ανισότητες, κριτική απέναντι στους θεσμούς που ευνοούσαν μόνο τις υψηλές κοινωνικές τάξεις και την μεγάλη ανεπάρκεια τους, την συμπόνοια και την κατανόηση απέναντι στον άνθρωπο ανεξάρτητα από την ταξική προέλευση του. Με τον Όλιβερ Τουίστ (1837-1838) και τον Νίκολας Νίκλεμπι (1838-1838) η φήμη του θα εκτοξευθεί. Σε αυτά τα δύο έργα βλέπουμε ωμά το σκοτάδι μιας κοινωνίας βυθισμένης στην πορνεία, το έγκλημα, την εκμετάλλευση. Ο Όλιβερ Τουίστ ήταν μάλιστα το πρώτο μυθιστόρημα που είχε πρωταγωνιστή ένα παιδί.

To 1842, ταξιδεύει στις ΗΠΑ και παραμένει στη χώρα για πέντε μήνες. Η αναγνώρισή του θα είναι μεγάλη και η φιλοξενία των Αμερικανών είναι σχεδόν βασιλική. Αυτό όμως δεν θα εμποδίσει τον γνωστό συγγραφέα από το να υποστηρίξει την κατάργηση της δουλείας και να διαμαρτυρηθεί για τα πνευματικά δικαιώματα των συγγραφέων της χώρας. Δύο χρόνια μετά, το 1844, θα εκδοθεί η Χριστουγεννιάτικη Ιστορία, το πιο δημοφιλές του έργο που αφορούσε το πνεύμα το Χριστουγέννων, το οποίο θα έπρεπε να υπάρχει όλο τον χρόνο στην καθημερινότητα των ανθρώπων.

Κάρολος Ντίκενς: Ο μυθιστοριογράφος της βικτωριανής Αγγλίας-3 — Σκηνή από θεατρική μεταφορά του μυθιστορήματος Ιστορία δύο πόλεων της δεκαετίας του 1930 (General Photographic Agency/Getty Images/ Ideal Image).

Το 1849, δημοσιεύει σε συνέχειες το αυτοβιογραφικό του μυθιστόρημα Δαβίδ Κόπερφιλντ και ακολουθούν ο Ζοφερός Οίκος (1852-1853) και η Μικρή Ντόριτ (1855-1857) που κατακρίνουν για ακόμη μια φορά τους βικτωριανούς θεσμούς και την ανικανότητα τους να προστατεύσουν τον εργαζόμενο πολίτη.

«Έχω υποφέρει, και αυτό με έχει κάνει πιο δυνατό από κάθε άλλο μάθημα. Έχω λυγίσει και έχω σπάσει παίρνοντας –ελπίζω– ένα καλύτερο σχήμα».

Το 1859, θα δημοσιεύσει επίσης δύο από τα πιο γνωστά μυθιστορήματά του: Την Ιστορία των δύο Πόλεων (ένα από τα μεγαλύτερα λογοτεχνικά μπεστ σέλερς όλων των εποχών) και τις Μεγάλες Προσδοκίες. Όπως μπορεί να γίνει αντιληπτό, ο Ντίκενς θεωρήθηκε ένας λογοτεχνικός κολοσσός της εποχής του. Ο ρεαλισμός, το πεζογραφικό του ύφος, η κοινωνική κριτική και οι μοναδικοί του χαρακτήρες θα επαινεθούν από συγγραφείς όπως ο Τζορτζ Γκίσινγκ, ο Τζορτζ Όργουελ, ο Λέων Τολστόι και ο Γκίλμπερτ Κηθ Τσέστερτον. Σε αντίθεση βέβαια συγγραφείς όπως ο Όσκαρ Ουάιλντ, ο Χένρι Τζέιμς και Βιρτζίνια Γουλφ θα τον επικρίνουν αυστηρά για τους συναισθηματισμούς του, την απουσία ψυχολογικού βάθους και το πεζογραφικό του ύφος.

Ένα ταξίδι στο τελευταίο σπίτι όπου έζησε ο Κάρολος Ντίκενς — **Η μοναδική φωτογραφία με το γραφείο του Ντίκενς ακριβώς όπως το άφησε**

O Ντίκενς είχε αφοσιωθεί παράλληλα και σε ένα μεγάλο φιλανθρωπικό έργο που πραγματοποιούσε μέσα από δημόσιες ομιλίες, εράνους και άλλες δράσεις. Διοργάνωνε εκδηλώσεις με εισιτήριο και σε αυτές διάβαζε τα έργα του στο κοινό. Ιδιαίτερα μετά τον χωρισμό του με την σύζυγό του, οι βραδιές αυτές θα γίνουν ακόμα πιο επικερδείς και συνολικά θα πραγματοποιήσει πάνω από 471 παρουσιάσεις έργων του. Εκείνο το διάστημα θα αποδειχθεί και το μεγάλο του χάρισμα στην υποκριτική, την απαγγελία και την δραματική μίμηση.

Κάρολος Ντίκενς: Ο μυθιστοριογράφος της βικτωριανής Αγγλίας-5 — **Εξώφυλλο της έκδοσης του 1911 της Χριστουγεννιάτικης ιστορίας (Pierce Archive LLC/Buyenlarge via Getty Images/ Ideal Image).**

Η 9η Ιουνίου του 1856 είναι μια ιδιαίτερα σημαντική μέρα για την ζωή του. Κατά την επιστροφή του από το Παρίσι με την ερωμένη του Έλεν Τέρναν, εμπλέκεται σε ένα σιδηροδρομικό ατύχημα. Το βαγόνι του θα είναι το μοναδικό που θα μείνει άθικτο, ο συγγραφέας δεν θα πάθει τίποτα και θα βοηθήσει με κάθε τρόπο τους τραυματίες μέχρι να φτάσουν στο σημείο τα σωστικά συνεργεία. Την εμπειρία του θα καταγράψει ένα χρόνο μετά, στο διήγημα του The Signal-Man.

Τον θαύμαζαν ο Ντοστογιέφσκι και ο Ιούλιος Βερν, ενώ ο Βαν Γκογκ είχε αντλήσει έμπνευση από τα μυθιστορήματά του.

Ο ιδιάζων χαρακτήρας του Ντίκενς

Από τα 30 κι έπειτα εξάλλου, χωρίς ποτέ να αναπτύξει τη δραστηριότητά του, αισθανόταν όλο και πιο ανήσυχος, όλο και λιγότερο ευτυχισμένος.

Είναι αλήθεια ότι το μυαλό του διέθετε οξύτητα. Αντιλαμβανόταν την αδικία, τη δυστυχία, τον παραλογισμό με τον άμεσο και εντατικό τρόπο που ταίριαζε στο ταμπεραμέντο του. Ωστόσο, απέρριπτε με μεγάλη ευκολία πολλά πράγματα και ό,τι αντιστεκόταν στη θέλησή του το μισούσε.

Όταν είχε περάσει τα 30 ο Ντίκενς έδειχνε πολύ νέος. Ωστόσο, δεν ήταν. Είχε ήδη αρχίσει να νιώθει τη βαθιά ανησυχία και έλλειψη ικανοποίησης που τον βασάνιζε σε ολόκληρη την υπόλοιπη ζωή του.

Τα μεγάλα του έργα της ώριμης ηλικίας γράφτηκαν με κόπο και έντονη προσπάθεια.

Δεν είναι σίγουρο, αλλά είναι πιθανό ότι επί χρόνια δεν μπορούσε ή δεν ήθελε να καταλάβει τα αίτια της ανησυχίας του.

Κάρολος Ντίκενς: Ο μυθιστοριογράφος της βικτωριανής Αγγλίας-4 — **Ο Κάρολος Ντίκενς στο γραφείο του σπιτιού του γύρω στο 1860 (Epics/Getty Images/ Ideal Image).**

Ο προβληματικός γάμος του και ο έρωτας με μια 18χρονη

Επιφανειακά είχε ό,τι μπορούσε να ζητήσει. Ήταν επιτυχημένος, είχε χρήματα, ήταν διάσημος. Γιατί όμως δεν ήταν ικανοποιημένος;

Στο ερώτημα αυτό υπάρχει απάντηση, και τη βρήκε ο ίδιος έστω και με καθυστέρηση.

Ο γάμος του δεν πήγαινε καλά από την αρχή. Η γυναίκα του Καίητ τού είχε γεννήσει 10 παιδιά μέσα σε 15 χρόνια. Ωστόσο, η παρουσία της τού προκαλούσε πλήξη και εκνευρισμό. Η Καίητ δεν ήταν ιδιαίτερα έξυπνη ούτε ανταποκρινόταν στη δική του θυελλώδη ενεργητικότητα. Η κοινωνική της ακτινοβολία ήταν σχεδόν ανύπαρκτη, και όταν ο Ντίκενς είχε γίνει διάσημος, στα σαλόνια τον προσκαλούσαν μόνο του.

Ο Ντίκενς αισθανόταν ότι δεν είχε αποκτήσει αυτό που του άξιζε, γι’ αυτό η ζωή με την Καίητ τού φαινόταν ανυπόφορη.

Η ρομαντική του φαντασία τού έλεγε ότι κάπου βρισκόταν ο τέλειος έρωτας, που αυτός είχε στερηθεί.

Έτσι, ένιωθε ότι έπρεπε να χωρίσει. Αφορμή γι’ αυτό στάθηκε ο έρωτάς του για μια δεκαοκτάχρονη κοπέλα.

Κάρολος Ντίκενς: Ο μυθιστοριογράφος της βικτωριανής Αγγλίας-6 — Ο Κάρολος Ντίκενς με την οικογένειά του και φίλους στην είσοδο του σπιτιού του στο Κεντ, γύρω στο 1860 (Kean Collection/Getty Images/ Ideal Image).

Το όνομά της ήταν Έλεν Τέρναν και καταγόταν από μια οικογένεια ηθοποιών, όπου οι γυναίκες ήταν έξυπνες και προικισμένες, αν και όχι σαν ηθοποιοί.

Ο έρωτας του Ντίκενς για την Έλεν ήταν εκστατικός και, όπως ο ίδιος στα γράμματά του υποστήριζε, αγνός. Γι’ αυτό εξοργίστηκε όταν η οικογένεια της Καίητ διέδωσε ότι η Έλεν ήταν ερωμένη του.

Απείλησε μάλιστα ότι θ’ αφήσει την Καίητ χωρίς δεκάρα αν δεν παραδεχτεί δημόσια ότι όλες αυτές οι διαδόσεις σε βάρος του αποτελούσαν συκοφαντίες.

Η οικογένεια της γυναίκας του και η ίδια η Καίητ Ντίκενς δήλωσαν δημόσια ότι παραδέχονταν την αγνότητα της Έλεν, αν και δεν πίστευαν λέξη από το περιεχόμενο της δήλωσής τους.

Αλλά ο Ντίκενς πήγε ακόμη παραπέρα. Ζήτησε και πέτυχε από την Καίητ να δηλώσει στις εφημερίδες ότι ο χωρισμός τους ήταν φιλικός αλλά αναπόφευκτος.

Ωστόσο, τα κουτσομπολιά φούντωναν. Για να βρει διέξοδο, ο Ντίκενς ρίχτηκε με φρενιασμένη ενεργητικότητα στην ανόρθωση της φήμης του.

Πύκνωσε τις δημόσιες εμφανίσεις του όπου διάβαζε ο ίδιος τα έργα του. Έχοντας μια μοναδική φυσική παρουσία γοήτευε κυριολεκτικά το κοινό.

Μην μπορώντας να πάρει τη συναισθηματική υποστήριξη που χρειαζόταν από μια γυναίκα, την έπαιρνε από το κοινό του.

Η σχέση του Ντίκενς με την Έλεν Τέρναν

Από τη μεριά της, η Έλεν δε βρήκε την ανταπόκριση που περίμενε. Αν και έγινε αργότερα ερωμένη του, υποχωρώντας στην πίεση της θέλησής του, ωστόσο ποτέ δεν τον αγάπησε πραγματικά.

Έτσι, στα 10 χρόνια που έζησε μαζί της ερωτικά, είδε τις ελπίδες του για ερωτική πλήρωση –που ένιωθε, εξάλλου, ότι ήταν και οι τελευταίες– να σκοτεινιάζουν.

Ωστόσο, είναι προφανές ότι η Έλεν άφησε τα σημάδια της στο έργο του. Ήταν μια γυναίκα που με κανέναν τρόπο δεν μπορούσε να χαρακτηρισθεί ασήμαντη.

Για πρώτη φορά ο Ντίκενς ένιωθε ότι στην προσωπική του ζωή είχε να κάνει με μια γυναίκα που είχε έντονη φυσική και πνευματική παρουσία.

Σύμφωνα με την έκφραση που ο ίδιος χρησιμοποιούσε και την οποία έμελλε να χρησιμοποιήσουν πολλοί άλλοι αργότερα, η Έλεν δεν ήταν «μια κούκλα σε κουκλόσπιτο».

Προς το τέλος του βίου του

Παρ’ όλα αυτά, εξακολουθούσε να μη νιώθει ευτυχισμένος. Στο μεταξύ η υγεία του χειροτέρευε.

Μόνη του παρηγοριά οι δημόσιες εμφανίσεις. Έτσι, το 1867-68 επιχείρησε μια δεύτερη περιοδεία στην Αμερική. Παντού το κοινό τον υποδεχόταν με ενθουσιασμό. Ήταν πλούσιος, η φήμη του δε γνώρισε ποτέ κάμψη, και όμως δεν ήταν ευτυχισμένος.

Άρρωστος ήδη σοβαρά, πραγματοποίησε ωστόσο την τελευταία του δημόσια εμφάνιση το χειμώνα του 1870 στο Σαιντ Τζέημς Χολ. Παρών ήταν και ο γιατρός του, ενώ δίπλα του καθόταν ο γιος του, έτοιμος να τον στηρίξει σε περίπτωση που έπεφτε.

Τα λόγια του έβγαιναν με κόπο. Ωστόσο, τίποτε δε σταμάτησε τη θέλησή του να συνεχίσει. Στο τέλος, αφού αποχαιρέτησε το κοινό, αναλύθηκε σε λυγμούς.

Αυτή ήταν η τελευταία του επαφή με το λαμπρό κόσμο της δόξας. Στη συνέχεια, την άνοιξη, έζησε στο Λονδίνο, μέσα στην ατμόσφαιρα της κοινωνικής ζωής που ποτέ δεν τον είχε συγκινήσει, αλλά την οποία είχε συνηθίσει.

Ο Κάρολος Ντίκενς πέθανε στις 9 Ιουνίου του 1870.

Κάρολος Ντίκενς: Ο μυθιστοριογράφος της βικτωριανής Αγγλίας-7 — **Ο Κάρολος Ντίκενς σε προχωρημένη ηλικία (Alamy/Visual Hellas.gr).**

Κάρολος Ντίκενς: Τα ωραιότερα αποφθέγματα

Να έχεις μια καρδιά που ποτέ δεν σκληραίνει, έναν χαρακτήρα που ποτέ δεν κουράζει, ένα άγγιγμα που ποτέ δεν πονά.
Δε χρειάζεται να ντρεπόμαστε για τα δάκρυά μας.
Την αγάπησα ενάντια στη λογική, ενάντια στη βεβαιότητα, ενάντια στην ηρεμία, ενάντια στην ελπίδα, ενάντια στην ευτυχία.
Το κλάμα καθαρίζει τα μάτια, τους πνεύμονες, την όραση, καθαρίζει την όψη, κατευνάζει το θυμό —γι’ αυτό να κλαίτε συχνά.
Στο ένα της μάτι έλαμπε η αφοσίωση. Στο άλλο ο υπολογισμός.
Ο πρώτος κανόνας στις επιχειρήσεις είναι: κάνε στους άλλους αυτό που θα έκαναν εκείνοι σ’ εσένα.
Το αν θα είμαι τελικά ο πρωταγωνιστής της δικής μου ζωής ή αν αυτήν τη θέση θα την καταλάβει κάποιος άλλος, θα φανεί στις επόμενες σελίδες.
(η πρώτη φράση από τον «Δαβίδ Κόπερφηλντ»)
Έχω υποφέρει, και αυτό με έχει κάνει πιο δυνατό από κάθε άλλο μάθημα. Έχω λυγίσει και έχω σπάσει παίρνοντας –ελπίζω– ένα καλύτερο σχήμα.
Μην κάνεις ερωτήσεις αν δε θες να σου λένε ψέματα.
Υπάρχει η σοφία που έχει το Κεφάλι και… υπάρχει η σοφία που έχει η Καρδιά.
Μια καρδιά που έχει αγάπη μέσα της είναι η αληθινή σοφία.
Είμαι μοναχοπαίδι γονιών που ζύγιζαν, μετρούσαν και έβαζαν τιμή σε όλα τα πράγματα. Για εκείνους, ό,τι δεν μπορούσε να ζυγιστεί, να μετρηθεί και να τιμολογηθεί, δεν υπήρχε.
Η κυρία Joe ήταν μια πολύ καθαρή νοικοκυρά, αλλά είχε το σπάνιο προσόν να κάνει την καθαριότητά της πιο άβολη και πιο ανυπόφορη από την ίδια τη βρωμιά.