ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΟΥΡΗΣ: «Ώ Ελλάς, ηρώων χώρα, τί γαϊδάρους βγάζεις τώρα;» Γιώργος Σουρής, ο ποιητής που προτάθηκε για Νόμπελ λογοτεχνίας, σατίριζε μέσα από τον «Ρωμηό» του πολιτικούς και τραπεζίτες…

Γιώργος Σουρής

Ο πάντα επίκαιρος Γεώργιος Σουρής πέθανε σαν σήμερα στις 26 Αυγούστου 1919.

«Εγώ Γεώργιος Σουρής, ιππότης του Σωτήρος και Χιώτης διαβολόλωλος αστείου χαρακτήρος».

Η amanivoice-Chios παρουσιάζει ένα αφιέρωμα στο «σύγχρονο Αριστοφάνη», που σύμφωνα με δική του «ομολογία» επιθυμούσε να είναι πάντα Χιώτης!

Ο Γεώργιος Σουρής γεννήθηκε στις 2 Φεβρουαρίου του 1853 στην Ερμούπολη της Σύρου, αλλά καταγόταν από τα Κύθηρα. Ο ίδιος όμως προτιμούσε να τον θεωρούν Χιώτη.

Χαρακτηριστικά έγραψε:

Κατ’ άλλους είμαι γέννημα της ηρωίδος Χίου
και λέγουν πως εξ ευγενούς κατάγομαι στοιχείου,
πλην άλλοι παραδέχονται πατρίδα μου την Σύρον
και άλλοι περισσότεροι την νήσον των Κυθήρων.
Αλλά εγώ επιθυμώ να είμαι πάντα Χιώτης,
και κάποτε και Συριανός και εσθ’ ότε Τσιριγώτης.

Η οικογένειά του ήταν εύπορη και ο πατέρας του ήθελε να τον κάνει παπά. Οταν η οικογένειά του χρεοκόπησε, ο πατέρας του τον έστειλε υπάλληλο στο κατάστημα ενός θείου του σιτέμπορου στη Ρουμανία. Ο Σουρής βέβαια, που μόνο για έμπορος δεν έκανε, έγραφε κρυφά στίχους και μετά δύο μήνες ήλθε στην Αθήνα και γράφτηκε στη Φιλοσοφική Σχολή.

Δεν κατόρθωσε ωστόσο να πάρει πτυχίο και για να βγάλει τον επιούσιο παρέδιδε μαθήματα και δημοσιογραφούσε.

Στις 2 Απριλίου 1883 έβγαλε το πρώτο φύλλο του «Ρωμηού», που ήταν μια έμμετρη εβδομαδιαία σατιρική εφημερίδα.

Τον Αύγουστο έδωσε εξετάσεις στο Πανεπιστήμιο, αλλά κόπηκε «μετά πολλών επαίνων», όπως ο ίδιος σατιρίζει.

Ο «Ρωμηός» κυκλοφόρησε ως το 1918, λίγο πριν από το θάνατο του Σουρή, για 36 χρόνια και 8 μήνες, σε 1.444 συνολικώς τεύχη.

Η εφημερίδα εκείνη ήταν ολόκληρη έμμετρη, από τον τίτλο της (Ο Ρωμηός, εφημερίς – που την γράφει ο Σουρής) μέχρι τις μικρές αγγελίες της!

Ο Γ. Σουρής παντρεύτηκε το 1881 τη Μαρή Κωνσταντινίδη από τη Χίο, του γένους Αργέντη Ροδοκανάκη, με την οποία και πέρασε μια ευτυχισμένη ζωή αποκτώντας πέντε παιδιά.

Η γυναίκα του επέμενε πως είχε έξι, συμπεριλαμβάνοντας και τον σύζυγό της που καθώς ήταν αδέξιος και ανέμελος είχε πραγματική ανάγκη μητρικής στοργής και φροντίδας.

Παροιμιώδεις ήταν οι καλλιτεχνικές συγκεντρώσεις, στο σπίτι του, της οδού Πινακωτών 15 (σημερινή Χαριλάου Τρικούπη).

Ο Γεώργιος Σουρής και η σύζυγός του Μαρία Κωνσταντινίδη

Στο σπίτι του σύχναζαν οι Κωστής Παλαμάς, Γιάννης Πολέμης, Γιώργος Δροσίνης, Αριστομένης Προβελέγγιος, Μπάμπης Αννινος, Ζαχαρίας Παπαντωνίου, Μιλτιάδης Μαλακάσης και πολλοί άλλοι διανοητές.

Να τι έγραψε σε μια από εκείνες τις συναντήσεις για τον ποιητή Κωστή Παλαμά.

Σε συμβουλεύω Κώστα μου,
αντί να γράφεις στίχους,
άρπαξε το κεφάλι σου
και χτύπα το στους τοίχους.

Συμπαθέστατος κι εκτιμώμενος απ’ όλους, προτάθηκε το 1908 για το βραβείο Νόμπελ, με την πρόθυμη πρωτοβουλία και της Βουλής. Το 1911 τιμήθηκε με τον Χρυσό Σταυρό του Σωτήρος.

Έγραφε πάντα καλοπροαίρετα σχολιάζοντας τον λαό, τους άρχοντες, τους βασιλείς, χωρίς ωστόσο να βρίζει. Συχνά αυτοσαρκαζόταν και έξοχο δείγμα αυτοσαρκασμού είναι το ποίημα «Η Ζωγραφιά μου».

Μπόι δυο πήχες, κόψη κακή,
γένια με τρίχες, εδώ κι εκεί.

Κούτελο θείο, λίγο πλατύ,
τρανό σημείο του ποιητή.

Δυο μάτια μαύρα χωρίς κακία
γεμάτα λαύρα μα και βλακεία.

Μακρύ ρουθούνι πολύ σχιστό,
κι ένα πηγούνι σα το Χριστό.

Πηγάδι στόμα, μαλλιά χυτά
γεμίζεις στρώμα μόνο μ’ αυτά.

Μούρη αγρία και ζαρωμένη,
χλωμή και κρύα σα πεθαμένη.

Κανένα χρώμα δε της ταιριάζει
και τώρ’ ακόμα βαφές αλλάζει.

Δόντια φαφούτη όλο σχισμάδες,
ύφος τσιφούτη για μαστραπάδες.

Να τι έγραφε περιγράφοντας την ίδια του τη ζωή:

Εγώ, Γεώργιος Σουρής, ιππότης του Σωτήρος,
και Χιώτης διαβολόλωλος αστείου χαρακτήρος,
επιχειρώ να σας ειπώ ξηρώς κι’ εν συντομία
τα μάλλον σπουδαιότερα του βίου μου σημεία,
προτού οι βιογράφοι μου καθ’ όλα μ’ ανατάμουν
κι’ εις όλην την υφήλιον ρεντίκολο με κάμουν.

d02042ae9f501f4f45b4b4012832eb3d L[1] — Ο φιλολογικός κύκλος τής «Εστίας» στο «Ολυμπιείο» το 1888. Εικονίζονται από αριστερά: Νικόλαος Πολίτης, Στ. Στεφάνου, Μιχ. Λάμπρος, Γ. Σουρής, Εμμ. Ροΐδης, Λυκούδης. Όρθιοι από αριστερά οι: Γ. Βλαχογιάννης, Κ. Παλαμάς, Γ. Δροσίνης, Γρ. Ξενόπουλος. (Φωτογραφικό αρχείο ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ)

ΣΧΟΛΙΑΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΔΡΟΜΟΚΑΪΤΕΙΟ

Με χρήματα του Χιώτη φιλάνθρωπου Τζωρτζή Δρομοκαΐτη χτίστηκε έξω από την Αθήνα στο Δαφνί το φρενοκομείο Δρομοκαΐτειο. Ο Σουρής δεν άφησε την ευκαιρία που του έδινε εκείνο το γεγονός και το… καυτηρίασε δεόντως… (Απρίλιος 1884).

Ω Εορτή των Εορτών… Ω ευτυχής ημέρα!
Ω! τώρα πρέπει ο καθείς του Αστεως πολίτης
να βάλει στο μπαλκόνι του μια κόκκινη παντιέρα
με μια χρυσήν επιγραφή “Ζωρζής Δρομοκαΐτης”.
Ναι! τώρα πρέπει στολισμός με δάφνες και μυρσίνες,
ναι! τώρα πρέπουν κανονιές, φανάρια και ρετσίνες.

Φρενοκομείο κτίζεται και στη σοφήν Ελλάδα!
α! ο Θεός εφώτισε τον Χιώτη τον Ζωρζή
και τώρα μέσα στου Δαφνιού την τόση πρασινάδα
θα βρίσκουμε παρηγοριά κι η μνήμη του θα ζει.
Ω μέγα ευεργέτημα των ευεργετημάτων!
Ω μόνον οικοδόμημα των οικοδομημάτων!

Θέλει λαμπρόν Μαυσώλειον αυτός ο κληροδότης,
παιάνας κι’ αποθέωσιν εις τρίτους ουρανούς!…
Ευρέθη μες στους Χιώτηδες, με γνώση κι’ ένας Χιώτης
κι’ εσκέφθη ο μεγάλος του και πρακτικός του νους
πως μέσα στην Ελλάδα μας που πλημμυρούν τα φώτα,
Φρενοκομείον έπρεπε να γίνει πρώτα-πρώτα.

11120099[1] — Ο Γεώργιος Σουρής δεύτερος από δεξιά δίπλα στον Προβελέγγιο. Δίπλα του προς τα αριστερά οι: Κ. Παλαμάς, Ι. Πολέμης, Γ. Στρατήγης και Γ. Δροσίνης. Πίνακας του Γ. Ροϊλού με τίτλο “Ποιηταί” . Ο Αριστομένης Προβελέγγιοςδιαβάζει ποιήματά του σε συγκέντρωση ποιητών.

Βλέποντας κάποια στιγμή πως τα χρόνια άρχισαν να βαραίνουν το κορμί του, έγραψε ποίημα με τίτλο «Το παραπαίον γήρας»:

Τας τρίχας άσπρης κεφαλής
σκοπόν τας έχουν προσβολής
κι’ ειν’ εμπαιγμός της μοίρας
το παραπαίον γήρας.

Όπου το πόδι μου σταθεί
και όπου περπατήσω
σιγά-σιγά μ’ ακολουθεί
ο χάρος από πίσω.

Αυτό το έρημο κορμί
το τριγυρίζουν σκύλοι
και “χόρτασες κι εσύ ψωμί”
μου λεν εχθροί και φίλοι.

Ως φάσμα τρέχω της νυκτός
μακράν του δρώντος κόσμου
και όπου τάφος ανοικτός
μου φαίνεται δικός μου.

Η γλώσσα του ήταν μικτή. Χρησιμοποιούσε πολύ τη δημοτική, αλλά συχνά στα ποιήματά του υπάρχουν αρκετές λόγιες λέξεις και φράσεις, για λόγους είτε μετρικούς είτε σατιρικούς. Είχε άλλωστε συγκρουστεί εντονότατα με τον Ψυχάρη και τους μαχητικούς δημοτικιστές των αρχών του 20ού αιώνα.

Πέθανε τον Αύγουστο του 1919 στο Φάληρο, και κηδεύτηκε δημοσία δαπάνη με τιμές στρατηγού.

Ως άνθρωπος, ο ποιητής Γεώργιος Σουρής, που έκανε επί δύο γενεές τούς Έλληνες να ευθυμούν, «ήταν ολιγόλογος, σοβαρός και μελαγχολικός την όψιν, άκακος ως αρνίον και πρότυπον καλού χριστιανού και οικογενειάρχου». Ονομαστό ήταν το φιλολογικό του σαλόνι, στο οποίο σύχναζαν όλοι οι ποιητές και οι συγγραφείς τής εποχής του. Ο Σουρής πέθανε στο εξοχικό του στο Νέο Φάληρο στις 26 Αυγούστου 1919, σε ηλικία 66 ετών. Το πένθος για τον χαμό του ήταν πανελλήνιο και η κηδεία του έγινε δημοσία δαπάνη με τιμές στρατηγού. Μεταθανάτια τού απονεμήθηκε το παράσημο τού Ανώτατου Ταξιάρχη τού Σωτήρος για τις υπηρεσίες του προς την πατρίδα. Στον τάφο του, στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών, στήθηκε προτομή του, έργο του γλύπτη Ν. Γεωργαντή κι άλλη προτομή στήθηκε το 1932 στήθηκε στην είσοδο του κήπου τού Ζαππείου, έργο του γλύπτη Γ. Δημητριάδη.

Σ’ αυτό τον κόσμο τον χαζό
ας ημπορούσα να μη ζω
μα …δίχως να πεθάνω.

Ειλικρινά υμέτερος,
Γ. Σουρής .

imagesITI1QK9H — Η προτομή τού Γεωργίου Σουρή στον κήπο τού Ζαππείου, έργο τού γλύπτη Γ. Δημητριάδη

ΑΠΟΛΑΥΣΤΕ ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ
Δείτε πόσο αληθινό και επίκαιρο είναι αυτό το ποίημα του Γ. Σουρή.

Ποιός είδε κράτος λιγοστό
σ’ όλη τη γη μοναδικό,
εκατό να εξοδεύει
και πενήντα να μαζεύει;
Να τρέφει όλους τους αργούς,
νά’ χει επτά Πρωθυπουργούς,
ταμείο δίχως χρήματα
και δόξης τόσα μνήματα;
Να ‘χει κλητήρες για φρουρά
και να σε κλέβουν φανερά,
κι’ ενώ αυτοί σε κλέβουνε
τον κλέφτη να γυρεύουνε;